Prevremena penzija - ko u 2026. može ranije da se penzioniše i po kojoj ceni

Mogućnost odlaska u prevremenu starosnu penziju u Srbiji postoji već više od decenije, ali dilema da li se taj potez isplati postaje sve aktuelnija kako raste broj onih koji se na njega odlučuju. Uslovi za odlazak u prevremenu penziju izjednačeni su za muškarce i žene, ali i dalje ostaje ključna prepreka – trajno umanjenje penzije koje može dostići više od petine mesečnih primanja.

Prema podacima Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje (PIO), pravo na prevremenu starosnu penziju u 2026. godini mogu ostvariti osiguranici koji ispune dva osnovna uslova, najmanje 40 godina staža osiguranja i najmanje 60 godina života. Ovi kriterijumi važe podjednako i za muškarce i za žene, čime se nastavlja postepeno izjednačavanje uslova za penzionisanje koje će potpuno biti završeno do 2032. godine.

 

Međutim, odlazak u penziju pre redovne starosne granice nosi sa sobom trajne finansijske posledice. Prevremena starosna penzija se umanjuje za minimum 0,34 odsto za svaki mesec koji nedostaje do navršenih 65 godina života, odnosno do 64 godine za žene u 2026. godini. Ukupno umanjenje ne može biti veće od 20,4 odsto, što je maksimalan iznos, tako da osiguranik koji se penzioniše sa 60 godina života prima trajno umanjenu penziju za nešto više od jedne petine.

U Fondu PIO su ranije objasnili za Bloomberg Adriju da se umanjenje obračunava automatski, po zakonu i da se pravo priznaje isključivo na osnovu ispunjenih formalnih uslova. Za one koji su radili na poslovima sa beneficiranim radnim stažom i kojima je snižena starosna granica za odlazak u penziju, umanjenje se računa do te niže, zakonom priznate granice.

Iako Fond PIO ne raspolaže podacima o razlozima zbog kojih se građani odlučuju na prevremenu penziju, statistika pokazuje da je interesovanje za ovu opciju stabilno, pa i u blagom porastu. Tako je samo tokom 2024. godine pravo na prevremenu starosnu penziju ostvarilo 5.520 novih korisnika, dok je u prethodnim godinama taj broj bio sličan – 5.582 u 2020. godini i 5.253 u 2021. godini.

 

Takođe, zanimljivo je da, prema ranije objavljenim podacima PIO fonda, iz godine u godinu raste ukupan broj korisnika prevremene penzije. Tako ih je krajem 2018. bilo ukupno 38.652, već sledeće godine 47.785, zatim krajem 2020. godine 54.230, a 2022. broj korisnika prevremene penzije porastao je na 63.868.

Na koji način se umanjuje penzija

Koliko prevremena penzija konkretno košta, zavisi od visine buduće penzije i trenutka odlaska u penziju. Kako je umanjenje trajno, ono se akumulira iz godine u godinu i značajno utiče na ukupna primanja tokom penzionerskog staža.

Računica koju je uradila Bloomberg Adria pokazuje da osiguranik koji bi imao punu penziju od 30.000 dinara, a u prevremenu penziju ode sa 60 godina, gubi oko 6.120 dinara mesečno, ako mu se obračunava maksimalan iznos umanjenja primanja od 20,4 odsto. Kod penzije od 60.000 dinara, koliko je u decembru 2025. i iznosila prosečna penzija najzastupljenije grupe osiguranika – zaposleni (60.034 dinara), mesečni gubitak se udvostručuje i iznosi 12.240 dinara. To znači da za njih gubitak po osnovu prevremene penzije, uz umanjenje od 20,4 odsto, na godišnjem nivou iznosi 146.880 dinara, a u roku od pet godina oko 734.400 dinara.

 

U slučaju minimalnog umanjenja primanja za 0,34 odsto i gubitak iznosa penzije je dosta manji. Tako da u slučaju penzije od 60.000 dinara mesečno umanjenje iznosi 204 dinara. Godišnji gubitak bio bi 2.448 dinara, a u roku od pet godina oko 12.240 dinara.

Da li je moguć dodatni posao

Inače, visina starosne penzije računa se komplikovanom formulom gde je najbitniji faktor visina plate koju je neko primao dok je radio i uplaćivao doprinose. Drugim rečima, penzija se određuje prema ostvarenom penzijskom stažu i zaradama, odnosno osnovicama osiguranja za koje je plaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje.

Zanimljivo je da zakon ipak ostavlja mogućnost dodatnog rada. Tako da se korisnik prevremene starosne penzije može zaposliti, a po prestanku tog zaposlenja ima pravo na ponovno određivanje visine penzije, pod uslovom da je bio osiguran najmanje godinu dana i da su za to vreme plaćani doprinosi.

Prema poslednjim podacima PIO iz decembra 2025. godine, u Srbiji ukupno ima 1.662.533 penzionera. Prosečna penzija u decembru iznosila je 56.834 dinara. Od toga je prema kategoriji osiguranika najviše zaposlenih, 85,3 odsto, odnosno 1.417.663 ljudi. Oni su u decembru dobili nešto veći prosečan iznos penzije - 60.034 dinara.

Druga po redu kategorija su poljoprivrednici, kojih je 123.972 ili 7,5 odsto u penziji, sa prosečnim mesečnim primanjem od 24.660 dinara. Nešto manje je penzionera iz kategorije samostalne delatnosti - 120.898, odnosno 7,2 odsto, sa prosečnom penzijom od 52.296 dinara.

 

 

Sindikalci traže ukidanje penala

Inače, sindikati već godinama insistiraju na ukidanju kaznenih penala za građane koji se prevremeno penzionišu jer su "socijalno nepravedni". Nekadašnji potpredsednik Saveza samostalnih sindikata Srbije (SSSS) Duško Vuković ističe da se većina ljudi ne odlučuje na prevremeno penzionisanje iz komfora, već zbog iscrpljenosti ili zdravstvenih razloga, naročito oni koji su radni vek proveli na fizički zahtevnim poslovima.

"Ti ljudi su već ‘platili cenu’ time što su kraće uplaćivali doprinose. Država to vidi kroz formulu za obračun penzije. Dodatno trajno umanjenje smatramo nepotrebnom i nepravednom kaznom", kaže Vuković za Bloomberg Adriju.

S druge strane, Fiskalni savet je upozoravao da bi ublažavanje ili ukidanje penala ugrozilo održivost penzionog sistema. Član Saveta Nikola Altiparmakov ocenio je ranije da je reč o populističkoj meri koja bi najviše koristila zaposlenima iz javnog sektora, dok bi trošak snosili svi ostali penzioneri kroz pritisak na javne finansije.

"Mogućnost prevremenog penzionisanja sama po sebi je privilegija. Ako se penali ukinu ili smanje, to neko mora da plati, a to bi značilo niže penzije za ostale", naveo je Altiparmakov.

Sve to pokazuje da prevremena penzija u Srbiji ostaje kompromis između kraćeg radnog veka i nižih primanja. U 2026. godini pravila su jasna i stroga, a dilema da li se "raniji izlazak" isplati ostaje individualna odluka, koja zavisi od zdravlja, finansijske situacije i spremnosti da se prihvati trajno manja penzija.