Zamislite da vam neko kaže da možete ulagati u svoj grad ili opštinu, stvarno finansirati njegovu infrastrukturu, od puteva i škola do bolnica, i pritom na tome ostvarivati prinos. Iako zvuči neobično, upravo to omogućavaju municipalne obveznice.
U nastavku objašnjavamo šta su tačno municipalne obveznice, kako funkcionišu, može li u njih ulagati i ritejl investitor, kao i kolike prinose nude u poređenju sa državnim obveznicama i trezorskim zapisima.
Ulaganje u sopstveni grad: prinosi, rizici i regionalni primeri
Municipalne obveznice investitorima uglavnom nude nešto veće prinose od državnih obveznica sličnog roka dospeća, upravo zato što nose viši kreditni rizik lokalne jedinice u odnosu na državu. Primera radi, Varaždin je 2020. izdao obveznicu sa prinosom 1,8 do 2 odsto, dok je hrvatska 10-godišnja obveznica tada imala prinos oko 1 odsto, dakle Varaždin je nudio gotovo dvostruko veći prinos, ali to, naravno, zavisi i od finansijske snage grada ili opštine, kao i tržišnih uslova u trenutku izdanja.
Ipak, za razliku od državnih obveznica, tržište municipalnih izdanja u regionu izrazito je nelikvidno, pa investitori često traže dodatni prinos kao kompenzaciju za manju mogućnost prodaje pre dospeća. S druge strane, upravo ta povezanost ulaganja sa konkretnim lokalnim projektima poput puteva, vrtića, sportske infrastrukture ili komunalnih sistema municipalne obveznice čini jednim od retkih instrumenata gde investitori praktično mogu ulagati u razvoj sopstvenog grada, ako on ima obveznice.
U SAD je ovakav tip ulaganja znatno popularniji i likvidniji nego u regionu, zbog čega investitori mogu lakše pratiti i upoređivati istorijske prinose municipalnih obveznica. Ipak, važno je naglasiti da je američko tržište specifično jer municipalne obveznice tamo često imaju niži nominalni prinos od državnih obveznica. Razlog tome leži u poreskim pogodnostima jer je kamata na većinu municipalnih obveznica oslobođena federalnog poreza, a često i državnog ili lokalnog poreza ako investitor ulaže u obveznice sopstvene savezne države. Upravo zbog takvog poreskog tretmana investitorima nije potreban jednako visok nominalni prinos kao kod američkih državnih obveznica kako bi ostvarili konkurentan neto povrat.
Poređenje prinosa municipalnih i državnih obveznica u Americi (odsto)
Na primer, municipalna obveznica sa prinosom od 3,5 odsto za investitora u poreskom razredu od 35 odsto efektivno odgovara oporezivom prinosu od oko 5,4 odsto.
Uz to, američko tržište municipalnih obveznica izrazito je veliko i razvijeno, sa veoma snažnom tražnjom institucionalnih i wealthy investitora koji traže stabilan, poreski efikasan prihod. Ta velika tražnja dodatno spušta prinose municipalnih obveznica. U Evropi i regionu takav poreski tretman uglavnom ne postoji, pa municipalne obveznice obično moraju nuditi viši prinos od državnih kako bi kompenzovale veći kreditni, a pogotovo likvidnosni rizik, odnosno nepostojeću likvidnost.
Primeri u regionu
Iako su municipalne obveznice u regionu i dalje relativno redak instrument finansiranja, nekoliko država ipak je razvilo tržište lokalnog zaduživanja kroz berzu. U Hrvatskoj su gradovi poput Zagreba, Rijeke i Zadra povremeno izdavali municipalne obveznice, ali većina tih izdanja danas je već dospela i tržište je ostalo veoma plitko.
Slično je i u Srbiji, gde su Novi Sad, Šabac, Užice, Pančevo i Stara Pazova među poznatijim primerima lokalnog finansiranja putem tržišta kapitala.
Najrazvijenije tržište municipalnih obveznica u regionu ipak se nalazi u Republici Srpskoj, odnosno na Banjalučkoj berzi, gde su tokom poslednjih petnaestak godina brojni gradovi i opštine izdavali obveznice za finansiranje infrastrukture i komunalnih projekata. Na tom tržištu municipalne obveznice izdavali su, između ostalih, Banja Luka, Laktaši, Bijeljina i Srbac, a pojedina izdanja imaju dospeće tek krajem ove decenije. Upravo zbog većeg broja aktivnih izdanja i razvijenijeg sekundarnog tržišta, Banjalučka berza danas predstavlja najznačajnije regionalno tržište municipalnih obveznica.
