Hrvatska druga na svetu po proizvodnji fudbalera svih vremena - kako?

Broj koji sve objašnjava je 4,81. Toliko slavnih fudbalera na milion stanovnika, prema podacima Pantheon projekta Univerziteta MIT, proizvela je Hrvatska u poslednjih 165 godina. Više od Holandije i Argentine, više od Španije, Italije, Belgije i Brazila zajedno. Jedino što je bolje od tog rezultata je Urugvaj, s 11,3, ali to je posebna priča.

Uoči Svetskog prvenstva 2026, istraživanje argentinskog ekonomiste Daniela Schteinigarta objavljeno u njuzleteru The Atlas podseća na nešto što se previše uzima zdravo za gotovo, uspeh Hrvatske u fudbalu, njegova veličina i uzroci. 

Projekat Pantheon na MIT Media Labu meri globalnu prepoznatljivost javnih ličnosti prema broju jezičnih verzija njihovog Wikipedia članka i frekvenciji poseta. Od hiljadu najslavnijih fudbalera u istoriji, rođenih između 1850. i 2015. godine, Hrvatska ih ima 4,81 na milion stanovnika. Urugvaj prednjači s 11,3, ali Hrvatska drži drugo mesto ispred Holandije (4,58) i Argentine (3,82).

Iza tog apstraktnog broja stoji konkretna lista: Luka Modrić, Zvonimir Boban, Davor Šuker, Ivan Rakitić, Mario Mandžukić, Mateo Kovačić, Robert Prosinečki... Svaki od njih je ostavio trag koji prelazi granice najpopularnijeg svetskog sporta, u medijima, u kulturnoj memoriji, u razgovorima koji su se vodili na desetinama jezika.

Francuska, zemlja s 68 miliona stanovnika i dva naslova svetskog prvaka, postigla je 1,12. Nemačka, s četiri trofeja, 1,22. Brazil, koji je u opštoj svesti sinonim za fudbal, samo 1,44.

Dinamo Zagreb i izvozne mašinerije

Kad se govori o hrvatskom fudbalskom sistemu, uvek se, pre ili kasnije, dođe do jednog mesta, Maksimir. Dinamo Zagreb je, prema svetskim standardima, jedna od najefikasnijih akademija na svetu. Studija koja je analizirala igrače koji su proveli najmanje tri sezone u omladinskim pogonima između 15. i 21. godine pokazala je da je Dinamo, gledano po minutama odigranim u pet najvećih evropskih liga, na šestom mestu na svetu, odmah iza Ajaxa, River Platea, Sportinga iz Lisabona, Boca Juniorsa i 1860 Münchena.

Iz Dinamovog omladinskog pogona izašli su Modrić (Real Madrid), Mateo Kovačić (Manchester City), Joško Gvardiol (Manchester City), Dani Olmo (Barcelona) i desetine igrača koji su formirali okosnicu reprezentacije u poslednjih 30 godina.

Na Mundijalu 1998, kada je Hrvatska debitovala kao samostalna država i odmah uzela bronzanu medalju, sedam od 23 igrača u Ćirinom kadru bili su Dinamovi proizvodi. Na Mundijalu 2018, kada je Hrvatska stigla do finala i izgubila od Francuske, taj broj je porastao na deset, od svih klubova na planeti, Dinamo je dao najviše vlastitih igrača koji su nastupili u finalnoj utakmici Svetskog prventsva.

Izvozna sila koja ne zavisi od trofeja

CIES Football Observatory, nezavisna istraživačka institucija za analitiku fudbala, rangirala je Hrvatsku kao prvu zemlju na svetu po izvozu fudbalera per capita. Između 2020. i 2025. godine, 855 hrvatskih igrača nastupalo je u inostranim ligama, u 63 slučaja u Italiji, ali i širem Azije, Amerike i ostatka Evrope. Kvantitet stvara kvalitet.

HINA/Damir Senčar

Hrvatska je osma u apsolutnim brojevima. Kada se stavi u odnos sa populacijom od četiri miliona, nema joj ravne. Ta logika nije ista kao logika Brazila ili Engleske. Brazil izvozi jer ima 215 miliona ljudi i ne može da apsorbuje sav talenat koji proizvede. Hrvatska izvozi jer je celi sistem, od najranijeg uzrasta, strukturisan oko toga da se igrač što pre plasira na tržište koje ga može platiti više nego što može domaća liga.

Jugoslovenski koren koji se ne sme zaboraviti

Svaka analiza hrvatskog fudbala koja ne uzme u obzir jugoslovenski period je nepotpuna. Bivša Jugoslavija bila je, paradoksalno, jako kompetitivna sportska država. Igrači iz Hrvatske takmičili su se decenijama u jugoslovenskoj prvoj ligi u ozbiljnoj konkurenciji klubova koji je bila na nivou evropskih titula. Igrači koji su iz nje izlazili bili su, prema svim dostupnim merilima, spremniji za evropski nivo od igrača koji dolaze iz manjih i manje kompetitivnih domaćih liga.

Reprezentacija Jugoslavije bila je, za sve vreme svog postojanja od 1920. do 1992. godine, redovni učesnik Svetskih prvenstava i evropskih takmičenja. Treće mesto na Mundijalu 1930. u Urugvaju, četvrti na SP 1962. u Čileu, finale Evropskog prvenstva 1960. i 1968, sve to u direktnoj konkurenciji s tada dominantnim zapadnoevropskim i južnoameričkim selekcijama.

Taj sistem nije nestao raspadom države, transformisao se. Ono što je nestalo bila je veličina domaćeg tržišta, umesto jedne jake lige s 18 klubova iz šest republika, ostale su male, siromašne domaće lige koje su talente morale što brže da prodaju. Ironično, ta potreba postala je prednost. Dinamo Zagreb nije mogao zadržati Modrića ili Kovačića dugo, finansijski nije bio u poziciji, a i nije bilo ograničenja iz bivšeg sistema gde je igrač trebalo da napuni 28 godina za međunarodni transfer. Dinamo je prodavao i tim prodajama finansirao sledeću generaciju.

Amerika kao ispit otpornosti

Za Hrvatsku, Mundijal 2026. je test tranzicije. Zlatna generacija, Modrić, Rakitić, Mandžukić, Lovren, Perišić, već je otišla, ostali su samo podsetnici na dane najveće slave. Modrić ima 40 godina i igra za AC Milan. Perišić je i dalje u kadru. Ali iza njih dolaze Gvardiol, Sučić, Stanišić... Igrači koji su formirani u Dinamovoj akademiji ili u evropskim klubovima, koji su prošli isti sistem koji je formirao njihove prethodnike.

Hrvatska je u Grupi L s Engleskom, Panamom i Ganom. Na papiru, prolazna grupa, ali teren je uvek druga priča.