Večna ljubavna afera između satova i arhitekture

Arhitekte su dugo privučene ručnim satovima - kao kolekcionari, saradnici i ponekad dizajneri. Pomislite na vezu Le Corbusiera sa Jaeger-LeCoultre Reverso "Golden Ratio" iz 1930-ih ili nedavni rad Franka Gehryja za Louis Vuitton. To je odnos koji ide dublje od estetike. Horologija deli fundamentalnu opsesiju sa arhitekturom: da oblik i funkcija budu rešeni u nešto što traje.

Ponekad čak i jedan sat nosi punu težinu jedne zgrade, poput Patek Philippe sata iz 1929. godine napravljenog za Tiffany & Co. koji je prvobitno nosio Paul Starrett, majstor graditelja i arhitekta. Starrett je među ključnim figurama odgovornim za Flatiron Building, originalni Penn Station i Plaza Hotel, iako je možda najpoznatiji po povezanosti sa Empire State Buildingom. Njegov lični Patek Philippe biće prikazan na aukciji New York Watch Auction: XIV od Phillipsa, u saradnji sa Bacs & Russo. Procena je 15.000–30.000 dolara i poklapa se sa 95. godišnjicom Empire State Buildinga.

Sat je neobičan Patek Philippe, white-label dizajn bez Patek logotipa, sa vertikalno postavljenim "Tiffany & Co." i "Switzerland" štampanim velikim slovima na srebrnom brojčaniku. Dizajnerski, deluje iznenađujuće moderno, sa prevelikim ali proporcionalnim pravougaonim kućištem i arhitektonskim motivima. U porodici Starrett čuva se skoro stotinu godina.

Tiffany & Co. ima dugogodišnji odnos sa Patek Philippeom, koji datira iz 1851. godine. Brend im je nudio najbolje modele u zamenu za pristup najbogatijim Amerikancima. "Imamo Patek Philippe izvod iz arhive koji kaže da je prodat krajem novembra 1930", kaže Paul Boutros, zamenik predsednika Phillipsa i šef odeljenja za satove u Americi, otprilike šest meseci pre završetka Empire State Buildinga. Njegova teorija je da je Starrett tada dobio značajnu isplatu kao prekretnicu u gradnji. "Siguran sam da je proslavio tu isplatu tako što je sebi kupio veoma fin sat, koji mogu da zamislim da je nosio na ceremoniji početka gradnje, pa čak i na otvaranju zgrade." | Philips

Arhitekte su oduvek uživale u izazovu prilagođavanja kodova sa razmera zgrada na skalu od hiljaditog dela za satove. Eric Giroud je započeo karijeru u arhitekturi pre nego što je 1997. skicirao svoj prvi sat. Od tada je poznat po radu sa švajcarskim brendom MB&F. Njegovi dizajni osvojili su 20 nagrada na Grand Prix d’Horlogerie de Genève.

"Arhitektura je stvaranje volumena kroz koje se ljudi kreću, dok se sat nosi na čoveku", kaže Giroud. "Prvo sam morao da se prilagodim razmeri, a zatim da se sprijateljim sa novim ograničenjima poput vodootpornosti i ergonomije."

Opus 9 - sat brenda Harry Winston, koji košta 180.000 švajcarskih franaka (228.098 dolara) i koji je osvojio nagradu za dizajn na GPHG 2009, inspirisan je njegovim arhitektonskim poreklom: "vođen brigom o snažnoj strukturi, proučavanjem punog i praznog prostora i sofisticiranim odnosom prema svetlu". Njegov vidljivi egzoskelet ima strukturu poput kaveza sa mostovima i nosačima, gotovo kao arhitektonski presek; otkrivajući mehanizam kao naseljiv prostor, a ne skrivenu mehaniku.

Opus 9  za Harry Winston | Harry Winston

Slične horološke fuzije mogu se videti i kod francuskog arhitekte i dizajnera Marca Berthiera, koji je 2010. godine kreirao kvadratni Hermès Carré H, tada u maloprodaji po ceni od 15.000 dolara - sat koji se može posmatrati kao preteča današnjih sportskijih modela tog brenda. Rad Zahe Hadid sa fluidnim, organskim linijama bio je vidljiv u hrabrom prototipu za Acme Studio iz devedesetih, kao i u Will.i.am-ovom Puls projektu iz 2014. godine - pametnom satu nalik narukvici koji se prodavao preko AT&T-a po ceni od 399 dolara, ali koji, uprkos inovativnim idejama, nije uspeo na tržištu.

Japanski arhitekta Tadao Ando je u SAD možda najpoznatiji po muzejima kao što su Art Institute of Chicago, Pulitzer Arts Foundation u St. Louisu i Modern Art Museum of Fort Worth u Teksasu, kao i po kući na plaži Beyoncé i Jay-Z-ja u Malibuu vrednoj 200 miliona dolara. Ipak, njegov prvi dizajn sata, 2025 Ando, pristupačan je (217 dolara), proizvodi ga portugalski brend Cauny, a predstavljen je u ograničenoj seriji u saradnji sa MoMa Design Store. Taj model snažno prenosi njegovu poetiku betonskog minimalizma u formu ručnog sata.

Satovi Cauny Ando u antracit sivoj i jabuka zelenoj boji | Cauny

Sličan minimalistički pristup vidi se i kod Marc Newsona u saradnji sa Ressence, kao i u Bauhaus funkcionalizmu Junghansa.

I naravno, Frank Lloyd Wright. Njegovo nasleđe dizajna je snažno i postojano. Bulova 96A287 (425 dolara) deo je saradnje njegove fondacije i Bulova Clocks. Brojčanik crpi geometriju iz Robie House, zgrade iz 1910. godine i ključnog dela Prairie Style arhitekture.

Na najluksuznijem nivou horologije, Louis Vuitton je pokazao da elegantni, minimalistički dizajni kućišta koje potpisuju arhitekte mogu biti ujedno izrazito efektni i raskošni. Model Monterey, inspirisan šljunkom i prepoznatljiv po svojoj glatkoj, zaobljenoj formi, dizajnirala je italijanska arhitektkinja Gae Aulenti, poznata po projektu Musée d’Orsay u Parizu. Sat zadržava minimalističku, ali bezvremenu estetiku. Prvi put predstavljen 1988. godine, označio je ulazak Louis Vuittona u svet časovničarstva, a 2025. doživeo je novu verziju sa kućištem od 39 mm od 18-karatnog žutog zlata, uz brojčanik od grand feu emajla sa crvenim i plavim lakiranim detaljima.

Poslednja edicija Aluentijeve arhitekturalne vizije - Vuitton Monterey | Louis Vuitton

Nova LV Monterey serija ograničena je na 188 primeraka i poseduje in-house mehanički mehanizam sa rotorom od punog zlata i besprekornim detaljima, ali po znatno višoj ceni od originalnog kvarcnog modela iz 1988. godine, koji se danas prodaje za oko 57.000 dolara. Originalni Monterey imao je nepoznatu početnu cenu, ali se povremeno može naći za manje od 5.000 dolara.

Francuska kuća je takođe 2024. godine sarađivala sa Frank Gehryjem na prvom satu u njegovoj karijeri - eteričnom modelu Tambour. Arhitekta je reinterpretirao Louis Vuittonovo kućište u obliku bubnja, kao i određene unutrašnje komponente, izrađene od jednog komada safira od 200 kg. Kućište je ukrašeno fluidnim, nautički inspirisanim oblicima, sličnim onima koje je primenio u dizajnu LV flagship prodavnice u Seulu. Napravljeno je samo pet primeraka modela Tambour Moon Flying Tourbillon Poinçon de Genève Sapphire, sa cenom od blizu milion dolara.

Gheryjev model Tambour od safira za Louis Vuitton | Louis Vuitton

Phillip Toledano iz brenda Toledano & Chan inspiraciju za b/1 kolekciju našao je u brutalističkoj arhitekturi Marcel Breuera (Whitney Building). Satovi koštaju 5.700 dolara. "Oboje volimo brutalističku arhitekturu i počeli smo sa slikama zgrada, kada je ova u vidu prozora iskočila sa svojom predivnom formom", kaže on. 

Slično tome, pop-art u jarkim primarnim bojama francuskog arhitekte Alaina Silbersteina doneo je maksimalistički pristup dizajnu satova, iako ukorenjen u Bauhaus školi geometrije, teorije boja i osnovama arhitekture. Kao dizajner je radio do sredine 80-ih godina, kada ga je pojava Swatcha usmerila na novi put i podstakla da preokrene prilično ustaljene tradicije časovničarstva.

Silberstein je vodio sopstveni brend do 2012. godine, a njegovi neobični dizajni brojčanika oživljeni su u saradnji sa Louis Erardom 2019. godine, kada su rasprodati za svega nekoliko sati i osvojili Red Dot nagradu za dizajn proizvoda. Dva nova modela koje je Silberstein potpisao, predstavljena 26. marta, uključuju i živopisni Smile-Day Blue (4.000 švajcarskih franaka), dodatno razvijaju njegov pristup. Na plavom sunburst brojčaniku, njegov prepoznatljivi geometrijski potpis - crvena trouglasta kazaljka za sate, bela streličasta kazaljka za minute i žuta zmijolika kazaljka za sekunde - donosi razigrane primarne forme sa jasnim Bauhaus korenima.

Mora da je već vikend sa takvim osmehom: Louis Erard x Alain Silberstein Smile-Day Blue | Louis Erard

Najzanimljivije je što sat prati nedelju kroz emociju: osmeh na 6 sati prelazi iz crnog u crveni tokom vikenda, šireći se kako petak dolazi.

Čak i oni koji nisu arhitekte mogu to da razumeju.